🃏 ประวัติไพ่ยิปซี จากไพ่เล่นเกมสู่ศาสตร์พยากรณ์

คนส่วนใหญ่รู้จักไพ่ยิปซีในฐานะเครื่องมือทำนายอนาคต แต่จริง ๆ แล้วต้นกำเนิดของไพ่ยิปซีไม่ได้เป็นเครื่องมือลึกลับเลย มันเป็นแค่ไพ่เล่นเกมธรรมดาในสมัยเรอเนสซองส์ที่กว่าจะกลายเป็นไพ่ทำนายต้องผ่านเวลานานหลายร้อยปี บทความนี้จะพาย้อนกลับไปดูว่าไพ่ยิปซีเดินทางจากโต๊ะเล่นเกมในวังอิตาลีมาถึงห้องอ่านไพ่ในไทยได้อย่างไร

ไพ่เล่นเกมในอิตาลีศตวรรษ 15

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดของไพ่ยิปซีย้อนไปถึงประมาณคริสต์ทศวรรษ 1430 ในแคว้นอิตาลีตอนเหนือ โดยเฉพาะเมืองมิลานและเฟอร์ราร่า ไพ่ในยุคนี้เรียกว่า "tarocchi" ใช้เล่นเกมประเภทคล้าย ๆ บริดจ์ ราชสำนักของตระกูล Visconti-Sforza สั่งทำไพ่ tarocchi ที่วาดด้วยมือ ปิดทอง สวยงามมาก สำรับไพ่ Visconti-Sforza ที่หลงเหลือถึงปัจจุบันถือเป็นไพ่ยิปซีที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังอยู่ และเป็นต้นแบบโครงสร้างที่เราใช้กันในปัจจุบัน

ไพ่ยุคแรกแบ่งเป็น 2 ชุดใหญ่ ชุดแรกคือไพ่ภาพประจำเรื่อง 22 ใบ ที่ต่อมาเรียกว่า Major Arcana และอีกชุดคือไพ่ตัวเลขกับไพ่หน้าราชสำนัก 56 ใบ ที่ต่อมาเรียกว่า Minor Arcana แบ่งเป็น 4 ชุดสี ในยุคนั้นภาพไพ่ยังเป็นภาพคริสเตียนและภาพในชีวิตประจำวัน ไม่ได้มีความหมายลึกลับอะไรเป็นพิเศษ

กลายเป็นเครื่องมือพยากรณ์ศตวรรษ 18

ไพ่ยิปซีกลายเป็นเครื่องมือทำนายเมื่อไหร่ ไม่มีคำตอบที่ชัดเจน แต่หลักฐานบอกว่าเริ่มมีคนใช้ไพ่ทำนายในศตวรรษที่ 17-18 ในฝรั่งเศส คนสำคัญที่ทำให้ไพ่ยิปซีกลายเป็นเรื่องลึกลับคือ Jean-Baptiste Alliette หรือที่รู้จักในชื่อ "Etteilla" เขาตีพิมพ์หนังสือเกี่ยวกับการอ่านไพ่ทำนายเล่มแรกในปี 1785 และอ้างว่าไพ่ยิปซีมีต้นกำเนิดจากอียิปต์โบราณและสามารถเข้าถึงภูมิปัญญาลึกลับได้ ข้ออ้างเรื่องอียิปต์นี้ถูกพิสูจน์แล้วว่าไม่จริงในเวลาต่อมา แต่ความคิดที่ว่าไพ่ยิปซีคือเครื่องมือลึกลับติดอยู่จนถึงปัจจุบัน

ในศตวรรษที่ 19 กลุ่มลึกลับของฝรั่งเศสและอังกฤษ เช่น Eliphas Levi และ Hermetic Order of the Golden Dawn พัฒนาระบบความหมายของไพ่ที่ซับซ้อนขึ้น ผูกไพ่แต่ละใบเข้ากับสัญลักษณ์ทางคาบบาลาห์ โหราศาสตร์ และศาสตร์ลึกลับอื่น ๆ ความหมายที่เราใช้กันในปัจจุบันส่วนใหญ่มาจากยุคนี้

สำรับ Rider-Waite-Smith 1909

จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดของไพ่ยิปซีเกิดขึ้นในปี 1909 เมื่อ Arthur Edward Waite สมาชิก Golden Dawn ทำงานร่วมกับศิลปินหญิงชื่อ Pamela Colman Smith ออกแบบสำรับไพ่ใหม่ที่ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ Rider Company ในลอนดอน สำรับนี้เรียกว่า Rider-Waite-Smith หรือบางทีก็เรียกสั้น ๆ ว่า Rider-Waite

สิ่งที่ Pamela Colman Smith ทำใหม่และเปลี่ยนวงการคือ เธอเขียนภาพให้กับไพ่ Minor Arcana ทุกใบเป็นฉากเล่าเรื่อง ก่อนหน้านี้ไพ่ Minor มักเป็นแค่ภาพตัวเลขกับสัญลักษณ์ชุด เช่น ไพ่ 3 ดาบ ก็แค่มีรูปดาบ 3 เล่ม แต่ Smith วาดเป็นภาพหัวใจถูกแทงด้วยดาบ 3 เล่ม ในวันฝนตก ทำให้ผู้อ่านเข้าใจอารมณ์ของไพ่ได้ทันทีโดยไม่ต้องท่องความหมาย สำรับนี้กลายเป็นมาตรฐานของไพ่ยิปซีทั่วโลก และจนถึงทุกวันนี้ก็เป็นสำรับที่คนเริ่มต้นเรียนกันมากที่สุด

ไพ่ยิปซีเข้าไทย

ไพ่ยิปซีเข้าเมืองไทยครั้งแรกผ่านชาวต่างชาติที่เข้ามาทำงานในไทยช่วงต้นศตวรรษที่ 20 แต่ความนิยมในวงกว้างเริ่มเกิดขึ้นจริง ๆ ในยุค 1990 เป็นต้นมา เมื่อหนังสือแปลเกี่ยวกับไพ่ยิปซีเริ่มมีในร้านหนังสือ และมีนักอ่านไพ่ชาวไทยที่ศึกษาจริงจังเริ่มเปิดสอนและให้บริการอ่านไพ่

ในยุคโซเชียลมีเดีย ความนิยมของไพ่ยิปซีในไทยพุ่งสูงขึ้นมาก มีคอมมูนิตี้นักอ่านไพ่ใน Facebook Instagram TikTok และ YouTube ที่แชร์ความหมายไพ่และวิธีตั้งคำถามให้กันฟรี สำนวนภาษาไทยในการอ่านไพ่ก็พัฒนาเป็นเอกลักษณ์ ผสมศัพท์ตะวันตกกับวัฒนธรรมไทยได้น่าสนใจ

อ่านต่อ: ประวัติการดูดวง · โครงสร้างไพ่ทาโรต์ 78 ใบ · วิธีดูไพ่ยิปซีเบื้องต้น

เริ่มดูไพ่ของคุณ: ไพ่ยิปซี