พระประจำวันศุกร์ — ปางรำพึง

หลังจากตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์แล้ว พระพุทธเจ้าทรงประทับเสวยวิมุตติสุขในบริเวณโพธิมัณฑ์เป็นเวลา 7 สัปดาห์ ในสัปดาห์ที่ 5 พระองค์เสด็จไปประทับใต้ต้นอชปาลนิโครธ (ต้นไทรของคนเลี้ยงแพะ) ทรงรำพึงถึงพระธรรมที่ได้ตรัสรู้ ทรงพิจารณาว่าธรรมนี้สุขุมคัมภีรภาพอย่างยิ่ง ลึกซึ้ง ละเอียด รู้ตามได้ยาก เห็นตามได้ยาก สงบประณีตและไม่อาจหยั่งรู้ได้ด้วยตรรกะ หมู่สัตว์เหล่านี้ผู้ยินดีในกามคุณ ยินดีในความติดข้อง ยินดีอยู่ในความติดข้อง ยากที่จะเห็นปฏิจจสมุปบาทและพระนิพพานได้ จึงทรงดำริจะไม่แสดงธรรม ในขณะนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมในพรหมโลกได้ทราบวาระจิตของพระพุทธเจ้า เกิดความวิตกว่าโลกจะฉิบหาย เพราะไม่ได้ฟังธรรม จึงเสด็จลงมาเฝ้าพระพุทธเจ้า กราบทูลขอร้องว่า "ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงโปรดประดิษฐานพระพุทธศาสนา ในโลกเถิด สัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตาน้อยยังมีอยู่ ผู้ที่ไม่ได้ฟังธรรมจะเสียประโยชน์" ทรงเปรียบมนุษย์เหมือนดอกบัว 4 เหล่า (บัวในตม บัวใต้น้ำ บัวปริ่มน้ำ และบัวพ้นน้ำ) พระพุทธองค์ทรงรับคำอาราธนา จึงทรงตั้งพระทัยจะเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่เวไนยสัตว์

ตามตำราพรหมชาติ ผู้ที่เกิดวันศุกร์จุติมาจากอุตตรกาโรทวีป มีดาวศุกร์ (เทพเจ้าแห่งความรักและความงาม) เป็นดาวคุ้มครอง บุคลิกเด่นของคนเกิดวันนี้คือเป็นผู้ที่มีเสน่ห์ดึงดูดใจมาก เป็นที่รักใคร่เอ็นดูของผู้คน มีวาจาไพเราะน่าฟัง สุภาพอ่อนโยน รักสวยรักงาม ชอบการแต่งตัวหรูหรา รักสนุก รักสันติ และมีจินตนาการหรือมีจิตวิญญาณความเป็นศิลปินสูง นอกจากนี้ยังเป็นคนจิตใจดี ซื่อสัตย์ เกลียดการคดโกง ขี้สงสารและมักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น จุดอ่อนคือใจอ่อนเกินไป มักมีความคิดที่ฝังใจกับเรื่องในอดีต ขี้กังวล คิดมากกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ เอาแต่ใจตัวเองในบางครั้ง ด้วยความที่เป็นคนเจ้าสำราญ หลงใหลในความรักและของสวยงามได้ง่าย จึงมักถูกชักจูงหรือเจ็บปวดเพราะเรื่องความรัก โบราณจึงแนะนำให้คนวันศุกร์ฝึกสมาธิ จัดระเบียบความคิดก่อนนอนเพื่อลดความกังวล เหมาะกับงานศิลปะ บันเทิง การเงิน ธนาคาร

พระพุทธรูปประจำวันศุกร์คือ "ปางรำพึง" มีพุทธลักษณะที่อ่อนช้อยงดงามในอิริยาบถประทับยืน พระหัตถ์ทั้งสองประสานยกขึ้น ประทับที่พระอุระ (อก) โดยพระหัตถ์ขวาวางทับบนพระหัตถ์ซ้าย ตำนานของปางนี้เกิดขึ้นภายหลังจากที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสรู้ อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงรำพึงพิจารณาถึงสัจธรรม (ธรรมะ) ที่พระองค์ได้ค้นพบ ว่าเป็นธรรมที่มีความละเอียดอ่อน ประณีต และลึกซึ้งอย่างยิ่ง ยากที่มนุษย์ปุถุชนซึ่งยังคงถูกครอบงำด้วยกิเลสตัณหาจะสามารถทำความเข้าใจและรู้ตามได้ ทรงเกิดความท้อพระทัยและดำริที่จะไม่แสดงธรรมเพื่อสั่งสอนมหาชน ท้าวสหัมบดีพรหม เมื่อทรงทราบวาระจิตของพระองค์ จึงได้เสด็จลงมากราบทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ โดยกราบทูลเปรียบเปรยอุปนิสัยของมนุษย์ว่า เปรียบเสมือน "ดอกบัว 4 เหล่า" ซึ่งบุคคลที่มีกิเลสเบาบางและมีสติปัญญาพอที่จะรู้แจ้งเห็นธรรม (บัวพ้นน้ำ) นั้นยังมีอยู่ พระพุทธองค์จึงทรงรำพึงถึงธรรมเนียมของพระพุทธเจ้าทั้งปวงในอดีต และทรงน้อมพระทัยที่จะประกาศพระพุทธศาสนา เพื่อประโยชน์สุขแก่ชนทั้งปวง ในทางโหราศาสตร์ ดาวศุกร์เป็นตัวแทนของโลกีย์ ความรัก เสน่ห์ ความสวยงาม และอารมณ์ความรู้สึก การกำหนดให้ปางรำพึงเป็นพระประจำวันศุกร์ จึงเป็นกุศโลบายที่ลึกซึ้ง เพื่อเป็นเครื่องเตือนสติให้คนเกิดวันศุกร์ ซึ่งมักมีนิสัยอ่อนไหวและลุ่มหลงในโลกีย์ได้ง่าย ได้หยุดรำพึงพิจารณาจิตใจตนเอง ใช้ชีวิตด้วยสติปัญญาและความรอบคอบ ไม่หลงระเริงไปกับกิเลสตัณหา การบูชาปางรำพึงจะช่วยส่งเสริมให้เจ้าของวันเกิดเป็นคนคิดก่อนทำ และพบความรักที่มั่นคง