พระประจำวันพฤหัสบดี — ปางสมาธิ

เจ้าชายสิทธัตถะ พระโพธิสัตว์ ได้สละราชสมบัติออกผนวชและบำเพ็ญทุกรกิริยาเป็นเวลา 6 ปี โดยใช้วิธีการต่างๆ ที่ทรงเข้มงวด ที่สุด รวมถึงการอดอาหารจนพระวรกายซูบผอม แต่ก็ยังไม่บรรลุผล ในที่สุดทรงพิจารณาเห็นว่าทางสายกลางคือทางที่ถูกต้อง ทรงเลิกบำเพ็ญทุกรกิริยา เสวยข้าวมธุปายาสที่นางสุชาดาถวาย แล้วทรงนำถาดทองคำไปลอยน้ำในแม่น้ำเนรัญชรา ทรงรับหญ้าคา 8 กำ จากโสตถิยพราหมณ์ มาปูเป็นบัลลังก์ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ในเย็นวันเพ็ญเดือน 6 ทรงนั่งขัดสมาธิหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก ตั้งจิตอธิษฐานว่า แม้เลือดเนื้อจะเหือดแห้งไป จะไม่ลุกจากที่นี้จนกว่าจะตรัสรู้ ในยามเย็นนั้นเอง พญาวัสวดีมารพร้อมเสนามาร ได้ยกพลมาผจญพระองค์ พระโพธิสัตว์ทรงอ้างพระแม่ธรณีเป็นพยานในบารมีทาน ทรงบีบมวยผมจนน้ำที่ทรงกรวดอุทิศไหลออกมาท่วมท้นจนเสนามารแตกพ่าย หลังจากชนะมารแล้ว พระองค์ทรงดำเนินสมาธิจนถึงสามยาม ปฐมยามทรงบรรลุปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ระลึกชาติได้ มัชฌิมยามทรงบรรลุจุตูปปาตญาณ เห็นการเกิด-ตายของสรรพสัตว์ ปัจฉิมยามทรงบรรลุอาสวักขยญาณ ทำลายกิเลสสิ้นเชิง ตรัสรู้อริยสัจ 4 เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ตามตำราพรหมชาติ ผู้ที่เกิดวันพฤหัสบดีจุติมาจากสวรรค์ มีดาวพฤหัสบดีปกปักรักษา ซึ่งเป็นดาวแห่งปัญญาและคุณธรรม บุคคลที่เกิดในวันนี้เป็นผู้มีบุญวาสนา ดวงชะตาดี มีเกียรติยศ และเป็นที่เคารพนับถือของคนทั่วไป ลักษณะนิสัยเด่นคือ เป็นคนมีปัญญารอบรู้ รักการศึกษาเล่าเรียนและใฝ่หาความรู้อยู่เสมอ มีจิตใจโอบอ้อมอารี รักความสงบ สุขุมเยือกเย็น มองโลกในแง่ดี ซื่อตรงต่อมิตรสหาย ยึดมั่นในความถูกต้องและศีลธรรม เป็นคนพูดจริงทำจริง มีลางสังหรณ์หรือญาณหยั่งรู้เหตุการณ์ล่วงหน้า และมีความเป็น "ผู้ให้" หรือเป็นครูบาอาจารย์โดยสายเลือด ทว่าจุดอ่อนคือเป็นคนเจ้าระเบียบและเข้มงวดมาก บางครั้งยึดมั่นในกฎเกณฑ์ และเหตุผลของตนเองจนเกินไป ไม่ค่อยยอมเปลี่ยนความคิดตามผู้อื่นได้ง่าย ทำให้ดูตึงเครียด กลัวการเปลี่ยนแปลง เหมาะกับสายงานแพทย์ ครูอาจารย์ นักกฎหมาย ตุลาการ อัยการ ผู้พิพากษา นักปราชญ์ ผู้บริหาร นักปกครอง หรือนักบวช

พระพุทธรูปประจำวันพฤหัสบดีคือ "ปางสมาธิ" (หรือที่มีการเรียกขานว่า ปางตรัสรู้) พุทธลักษณะของปางนี้มีความสง่างามและเป็นที่คุ้นเคยมากที่สุด คือองค์พระประทับนั่งขัดสมาธิราบ พระหัตถ์ทั้งสองวางหงายซ้อนกันบนพระเพลา (ตัก) โดยพระหัตถ์ขวาวางทับบนพระหัตถ์ซ้าย และพระชงฆ์ (แข้ง) ขวาทับพระชงฆ์ซ้าย ตำนานของปางสมาธิถือเป็นหัวใจสำคัญของพระพุทธศาสนา นั่นคือเหตุการณ์ในคืนวันเพ็ญขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 (วันวิสาขบูชา) ณ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม แคว้นมคธ ก่อนพุทธศักราช 45 ปี หลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะ (พระโพธิสัตว์) ทรงรับหญ้าคา 8 กำจากโสตถิยพราหมณ์ นำมาปูเป็นบัลลังก์ใต้ร่มต้นพระศรีมหาโพธิ์ พระองค์ได้ประทับขัดสมาธิและตั้งจิตอธิษฐานอย่างแน่วแน่ว่า แม้เลือดและเนื้อจะเหือดแห้งไป เหลือเพียงหนัง เอ็น และกระดูก หากไม่บรรลุอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ ก็จะไม่ยอมลุกจากบัลลังก์นี้ หลังจากที่ทรงกำจัดพระยามาร (พญาวัสวดีมาร) และพลพรรคที่มาขัดขวางจนพ่ายแพ้ไปแล้ว พระองค์ทรงเจริญสมาธิบำเพ็ญความเพียร ต่อไปจนบรรลุญาณทั้ง 3 ตามลำดับ ได้แก่ ปฐมยาม ทรงบรรลุปุพเพนิวาสานุสสติญาณ (ระลึกชาติได้), มัชฌิมยาม ทรงบรรลุจุตูปปาตญาณ (รู้การเกิดตายของสัตว์โลก), และปัจฉิมยาม ทรงบรรลุอาสวักขยญาณ (การทำกิเลสให้สิ้นไป) ตรัสรู้สัจธรรมคืออริยสัจ 4 (ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค) และสำเร็จเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในที่สุด ในทางโหราศาสตร์ ดาวพฤหัสบดีเป็นสัญลักษณ์ของ "ครูบาอาจารย์" สติปัญญา ความยุติธรรม และความสำเร็จ พระพุทธรูปปางสมาธิจึงสื่อถึงปัญญา สติ ความสงบ และความมั่นคงทางจิตใจ ซึ่งสอดคล้องกับคุณลักษณะของดาวพฤหัสบดีอย่างสมบูรณ์